शब्दको बीचमा ह्रस्व कि दीर्घ?
शब्दको बीचको मात्रा छुट्याउँदा उपसर्ग, प्रत्यय र शब्दको स्रोत उपयोगी सङ्केत बन्छन्। एउटै ध्वनि सुनेर मात्र निर्णय नगरी शब्द कसरी बनेको छ भन्ने पनि हेर्नुपर्छ।
ह्रस्व हुने
अनु–, अभि–, अति–, अधि–, प्रति– र परि– उपसर्ग
अनुभव, अनुमति, अनुकम्पा, अभिषेक, अभिमान, अधिकार, अधिपति, प्रतिकार, प्रतिनिधि, परिणाम, परिचय।
अव्यय
कतिन्जेल, सालिन्दा, उहिले, तलतिर, नजिक, बाहिर, सामुन्ने, अहिले, कहिले, निमित्त, मुन्तिर।
अनुकरणात्मक शब्द
मुसुक्क, झिमिक्क, भुतुक्क, पिटिक्क, कुटुकुटु, टुलुटुलु।
–इक, –इका, –इत, –इम, –इमा, –इष्ठ र –उक प्रत्यय
भौतिक, दैनिक, गायिका, लेखिका, कथित, अग्रिम, स्वर्णिम, गरिमा, वरिष्ठ, भिक्षुक, महिमा, कनिष्ठ, जागरुक।
नेपाली व्युत्पन्न नाम
पतिङ्गर, जहानियाँ, भरिया, हतियार, बिसाउनी, फुकाउनी।
प्रायः आगन्तुक नाम
इन्जिन, कमिटी, अफिस, तस्बिर, पेन्सिल, मिसिन, साबुन, मुलुक, किसिम, जमिन।
प्रायः क्रियापदका रूप
लेखिन्छ, लेखियो, देखियो, हिँडिन्छ, बसिन्छ, आउन, ल्याउँछ, पाउँछ, सुहाउँछ, आउँछ।
प्रायः अव्युत्पन्न नेपाली नाम
काइँलो, कमिलो, नरिवल, पाइलो, बहिनी, कुकुर, कुखुरा, पटुका, साउन, बाजुरा।
आगन्तुक र अव्युत्पन्न विशेषण
अजिब, वाहियात, मजबुत, अमिलो, कलिलो, पोसिलो, ख्याउटी, हरियो, बिटुलो।
दीर्घ हुने
–अनीय, –ईय र –ईन प्रत्यय
स्मरणीय, पूजनीय, उल्लेखनीय, केन्द्रीय, ईश्वरीय, मननीय, माननीय, नवीन, युगीन, कुलीन, शालीन, प्राचीन।
केही सङ्ख्यावाचक शब्द
एक्काइस, बाइस, तेइस, तेत्तीस, चालीस, पैँतालीस।
इच्छार्थक क्रियापद
आऊन्, गरून्, जाऊन्, लेखून्, भनून्।
–करण, –कृत, –कार, –भवन, –भूत र –भावसँग जोडिएका शब्द
एकीकरण, केन्द्रीकरण, विकेन्द्रीकरण, अङ्गीकार, औद्योगीकरण, केन्द्रीकृत, स्वीकृत, केन्द्रीभूत, द्रवीभूत।
केही तत्सम शब्द
परीक्षा, प्रतीक, अतीत, किरीट, गम्भीर, निरीह, प्रतीक्षा, प्रतीत, शरीर, शिरीष, समीक्षा, समीर, कुतूहल, अनुभूति, उत्तीर्ण, चिरञ्जीवी, सपूत, सङ्गीत, समूह, अधीन, समीप।
नियमले नछुट्याएमा
यी ढाँचाहरूले धेरै शब्द छुट्याउन सहयोग गर्छन्, तर नेपालीमा अपवाद पनि छन्। निश्चित हुन नसक्दा मानक शब्दकोश हेर्नुहोस्।